لينکها
سايت انجمن ديابت
فروشگاه لوازم پزشکي بهداشتي فطر
سايت کودک وکتابخانه
شمار بازديدکنندگان
متن نگاشته هاي پيشين
نگاشتههاي پيشين
بيماري يا بهتراست بگوئيم علامت سرگيجه ويا بيماري حرکت چيست
سرگيجه و بيماري حرکت (1)
سالانه بيش از دو ميليون نفر به دليل سرگيجه به پزشک مراجعه مي کنند و تعداد نامعلومي از بيماران نيز از بيماري حرکت که شايع ترين مشکل طبي حين مسافرت است رنج مي برند .
احساس گيجي (سرگيجه کاذب) چيست؟
بعضي از مردم مشکل تعادلي خود را بوسيله گفتن لغاتي مثل احساس گيجي، سبکي سر و يا حالت نامتعادل و متزلزل بودن توصيف مي کنند. اين حس عدم تعادل بدون احساس چرخش يا دوران محيط اطراف بعضي اوقات ناشي از مشکل گوش داخلي مي باشد.
سرگيجه (واقعي) چيست ؟
تنها تعداد اندکي از بيماران مشکل تعادلي خود را با کاربرد معناي صحيح کلمه سرگيجه بيان مي کنند. آنها مي گويند که خودشان و يا محيط اطرافشان در حال چرخش و گردش است. در خيلي از موارد حالت سرگيجه (واقعي) ناشي از مشکل گوش داخلي مي باشد .
بيماري حرکت و دريا زدگي چه هستند؟
بعضي از افراد هنگاميکه در حال سفر با هواپيما يا اتومبيل هستند و يا سوار بروسايل تفريحي پارکها مي باشند حالت تهوع و استفراغ را تجربه مي کنند که اين حالت " بيماري حرکت " ناميده مي شود. خيلي از افراد حالت هاي بيماري حرکت را وقتي سوار بر قايق يا کشتي هستند ، حس مي کنند که اين حالت "دريازدگي" ناميده ميشود که در واقع همان بيماري حرکت مي باشد.
بيماري حرکت و يا دريازدگي رنجش کمي براي افراد ايجاد ميکنند و دليلي بر بيماري هاي خطرناک نيستند اما بعضي از مسافران بدين علت ناتوان مي شوند و حتي چند روز پس از سفر نيز همچنان دچار اين حالت ها هستند و رنج ميبرند .
ساختار تعادل
احساس گيجي (سرگيجه کاذب)، سرگيجه واقعي و بيماري حرکت همه در ارتباط با احساس تعادل در بدن هستند. پژوهشگران طب هوا فضا اين احساس را جهت يابي فضايي مي نامند زيرا اين حس به مغز مي گويد که بدن در چه موقعيت فضايي قرار گرفته است يعني اينکه شخص مي فهمد به چه جهتي اشاره مي کند، به چه جهتي حرکت مي کند وآيا اينکه در حال چرخيدن است و يا بي حرکت ايستاده است .
احساس شما از تعادل مجموعه عملکرد بخش هاي زير در سيستم عصبي است :
· گوش هاي داخلي (لابيرنتها) (2): که جهت حرکت را تشخيص ميدهند از قبيل گردش و يا حرکت به سمت عقب و جلو ، طرفين و يا به سمت بالا و پايين.
· چشم ها: که به ما نشان ميدهند در چه موقعيت فضايي قرار داريم (آيا سرمان رو به پائين است، آيا يکطرفه به پهلو شده ايم و ...) و همچنين جهت حرکت را نيز تشخيص مي دهند.
· گيرنده هاي فشاري پوست واقع درمفاصل و ستون فقرات: که به ما ميگويند کدام قسمت از بدنمان به سمت پايين قرار گرفته و با زمين تماس دارد .
· ماهيچه و گيرنده هاي حسي مفاصل: که به ما مي گويند کدام بخش از بدنمان در حال حرکت است.
· سيستم عصبي مرکزي (مغز و نخاع): که تمام اطلاعات چهار سيستم ديگر در اين جا پردازش شده تا احساس هماهنگي از همه آنها بوجود آيد.
علايم بيماري حرکت و احساس گيجي (سرگيجه کاذب) زماني بروز ميکند که سيستم عصبي مرکزي پيام هاي مغاير و ناهماهنگي را از4 سيستم قبلي دريافت کند.
براي مثال ، فرض کنيد که شما در يک هواي طوفاني داخل هواپيما هستيد و هواپيما دايما" در حال تلاطم و حرکت است اما چشم هاي شما تمام همه اين حرکات را درک نمي کنند زيرا شما فقط داخل هواپيما را مي بينيد در اين حالت مغز شما پيام هايي از گيرنده هاي مختلف دريافت ميکند که با هم تطابق ندارند در نتيجه شما دچار" بيماري پرواز" مي شويد.
يا اينکه فرض کنيد شما در صندلي عقب ماشين در حال حرکتي نشسته و مشغول مطالعه هستيد که در اين حالت گيرنده هاي گوش داخلي و پوست شما حرکات ماشين را درک ميکنند در حاليکه چشم هاي شما فقط به صفحه هاي کتاب نگاه مي کنند در نتيجه شما دچار"ماشين زدگي" مي شويد.
حالا يک مثال واقعي طبي؛ فرض کنيد که شما دچار آسيب گوش داخلي يک طرف بر اثر ضربه به سر و يا عفونت شده ايد و گوش آسيب ديده شما پيامهاي مناسب را به مغز ارسال نمي کند در نتيجه پيام هاي ناهماهنگي از احساس چرخش بدن به مغز مي رسد و شما از احساس دوران، سرگيجه و تهوع رنج مي بريد.
چه وضعيت هاي طبي باعث احساس گيجي (سرگيجه کاذب) مي شوند؟
گردش خون: اگر خون کافي به مغز شما نرسد ، شما احساس سبکي سر مي کنيد. تقريبا" هر کسي اين حالت را وقتي که به يکباره از حالت خوابيده برمي خيزد و مي ايستد تجربه کرده است. اما برخي افراد بطور مزمن و متناوب به دليل نقص گردش خون دچار احساس سبکي سر مي شوند که اين حالت مي تواند به دليل تصلب شرايين (يا سخت شدن سرخرگ ها)ايجاد شود که در بيماران فشار خون بالا ، ديابت يا چربي خون بالا (بويژه کلسترول) شايع تر است. اين حالت گاهي نيز در بيماران با نارسايي قلب و افراد کم خون نيز ديده مي شود.
بعضي از داروهاي خاص نيزجريان خون مغز را کاهش مي دهند ، بويژه محرک هايي مثل نيکوتين و کافئين. نمک بيش از حد هم در رژيم غذايي افراد نيز باعث اختلال در گردش خون آنها ميشود. برخي مواقع تنش ها، اضطرابها و استرسهاي موجود در زندگي افراد باعث انقباض شرايين شده و گردش خون مختل ميگردد و همانطور که گفته شد اختلال در گردش خون باعث سرگيجه و حالت دوران سر مي شود .
زماني که خون کافي به لابيرنتهاي گوش داخلي نرسد حالت بخصوصي از احساس گيجي بوجود مي آيد که به آن سرگيجه حقيقي مي گويند . گوش داخلي نسبت به تغييرات اندک گردش خون بسيار حساس است وهمه دلايل ذکر شده در مورد اختلال گردش خون به مغز به اختلال در گوش داخلي نيز مي انجامد.
ضربه : شکستگي جمجمه منجر به آسيب در گوش داخلي سرگيجه شديد و ناتوان کننده اي را ايجاد ميکند که با حالت تهوع و کم شنوايي همراه است. احساس گيجي هفته هاي متوالي به طول خواهد انجاميد و بعد به آرامي و به مرور به حالت طبيعي بر ميگردد.
عفونت : ويروسهايي از قبيل ويروسهاي شايع سرما خوردگي و آنفلوانزا ميتوانند به گوش داخلي و به راههاي عصبي گوش به مغز آسيب برسانند. اين مورد باعث سرگيجه واقعي شديدي مي شود اما شنوايي معمولا" آسيب نمي بيند .عفونت هاي باکتريايي مثل التهاب استخوان ماستوئيد که به سمت گوش داخلي توسعه پيدا ميکند هم حس شنوايي و هم حس تعادل را باهم بطور کامل از بين مي برند. شدت احساس گيجي و زمان بهبودي در اين حالت، مثل حالت شکستگي استخوان جمجمه است .
آلرژي (حساسيت): بعضي افراد زمانيکه در معرض مواد حساسيت زاي غذاها و يا ذرات ريز و معلق در هوا ( مثل گرد و خاک، هاگ قارچها، گرده ها ، ذرات موجود روي موي حيوانات) قرار ميگيرند ، دچار احساس گيجي (سرگيجه کاذب) و سرگيجه واقعي مي شوند .
بيماري هاي بافت عصبي : شماري از بيماريهاي عصبي از قبيل بيماري ام .اس (نوعي تصلب مغز و نخاع که در آن نقاط متعددي تصلب پيدا ميکنند) ، سيفليس، تومورها و غيره ميتوانند تعادل را تحت تاثير قرار بدهند. اينها دلايل شايعي نيستند ولي به هر حال پزشک شما در حين آزمايشات، اين موارد را هم بررسي خواهد کرد .
پزشک براي درمان سرگيجه من چه خواهد کرد ؟
پزشک از شما مي خواهد که احساس گيجي خود را توصيف کنيد، اينکه آيا سبکي سر داريد و يا احساس حرکت، چه مدت و هر چند وقت يکبار دچار سرگيجه مي شويد، زمان سرگيجه تان چقدر طول مي کشد، آيا اين حالت با کم شنوايي و حالت تهوع و استفراغ نيز توام است و احتمالا" از شما خواسته مي شود که چگونگي و شرايط بوجود آمدن سرگيجه تان را جز به جز شرح دهيد. ضمنا" شما بايد به سوال هايي در مورد سلامتي عمومي خود، داروهايي که مصرف ميکنيد و ضربات وارده به سر، عفونت هاي اخير و ديگر سوالات در مورد گوش و دستگاه عصبي خود پاسخ دهيد.
پزشک شما گوش ها ، بيني و حلق تان را معاينه خواهد کرد و آزمايش هاي اعصاب و عملکرد تعادلي را به عمل خواهد آورد. بنا به اينکه گوش داخلي هم تعادل و هم شنوايي را کنترل مي کند،اختلالات تعادلي اغلب روي شنوايي تاثير مي گذارند و برعکس به همين دليل پزشک شما احتمالا" يک تست شنوايي هم پيشنهاد خواهد کرد ( سنجش شنوايي). پزشک ممکن است عکسبرداري با اشعه X از جمجمه ، سي تي اسکن و ام.آر.آي از سر و همينطور الکترونيستاگموگرافي (يک آزمايش ويژه از حرکات چشم هاي شما که در آن توسط آب سرد و گرم گوش داخلي شما تحريک مي شود) را بخواهد. در برخي موارد ، آزمايش خون و ارزيابي عملکرد قلب نيز خواسته مي شود.
اين تست ها براي همه بيماران لازم نيست. تشخيص پزشک و بالطبع درمان بيماري مبني بر حالتها و علايم هر بيمار ، متفاوت خواهد بود .
من براي کاهش سرگيجه چه کارهايي مي توانم انجام دهم؟
· از تغيير حالت سريع، مخصوصا" از حالت خوابيده به ايستاده و چرخيدن از سمتي به سمت ديگر بپرهيزيد.
· از چرخش بيش از حد وسريع سرتان بپرهيزيد. ( مخصوصا" نگاه کردن به سمت بالا و چرخاندن و پيچ و تاب دادن به سر )
· موادي را که در گردش خون اختلال ايجاد مي کند مصرف نکنيد و يا مصرف آنها را کاهش دهيد مثل سيگار ، قهوه و نمک.
· از قرار گرفتن در شرايطي که باعث سرگيجه شما مي شوند بپرهيزيد مثل استرس و اضطراب يا مواد خاصي که نسبت به آنها حساسيت داريد .
· زمانيکه دچار سرگيجه مي شويد از فعاليت هاي خطرناک بپرهيزيد، مثل رانندگي يا کار با تجهيزات خطرناک و يا بالا رفتن از پله هاي نردبان و غيره.
من براي کاهش بيماري حرکت چه کاري مي توانم انجام دهم؟
هميشه در زمان مسافرت در جايي بنشينيد که چشم هاي شما بتوانند به همان جهتي نگاه کنند که بدن و لابيرنتهاي گوش شما آن جهت را حس مي کنند براي مثال : در صندلي جلوي ماشين بنشينيد و به مناظر دوردست نگاه کنيد، روي عرشه کشتي بايستيد و خط افق را نگاه کنيد، در هواپيما بر روي صندلي کنار پنجره بنشينيد و بيرون را نگاه کنيد ( در قسمت بال، هواپيما تکانهاي کمتري نسبت به ساير قسمت ها دارد و اگر آنجا بنشينيد بهتر است).
· اگر شما جزو افرادي هستيد که بيماري حرکت دارند در هنگام سفر کردن مطالعه نکنيد و در صندلي هايي که در خلاف جهت حرکت قرار دارند ( رو به پشت هستند) ننشينيد.
· با اشخاصي که آنها هم بيماري حرکت دارند صحبت نکنيد و به آنها نگاه نکنيد.
· درست قبل از سفر و همچنين در طول سفر از خوردن غذاهاي چرب و ادويه دار و همينطور بوهاي تند پرهيز کنيد. تحقيقات پزشکي هنوز در مورد تاثير توصيه هاي عمومي براي درمان حالت تهوع نظير استفاده از بيسکوييت هاي ترش و شيرين، نوشيدن سون آپ ( نوعي نوشيدني ترش و شيرين ) و يا نوشابه و شربت هاي غليظ قندي به مستندات لازم دست نيافته است.
· قبل از سفر به توصيه پزشک تان، يکي از انواع مختلف داروهاي ضد تهوع را مصرف کنيد
برخي از اين داروها را ميتوان بدون نسخه تهيه کرد. داروهاي قويتر نظيرآرام بخش ها و ديگر داروهاي اعصاب احتياج به نسخه دارند . بعضي از آنها به صورت قرص مصرف مي شوند و بعضي هم به صورت شياف.
به ياد داشته باشيد : بيشتر موارد سرگيجه و بيماري حرکت خفيف هستند و خود شما قادر به درمان اين اختلالات هستيد . اما موارد شديدتر و مواردي که به تدريج بدتر مي شوند نياز به معاينه توسط يک پزشک متخصص گوش و حلق و بيني دارند که در مورد سيستم عصبي و تعادل بدن مهارت داشته باشد .
____________________________________________________________________
1- ناخوشي حرکتي يا بيماري حرکت: اختلالي است که در نتيجه حرکت و بخصوص در مسافرتهاي مختلف با اتومبيل، هواپيما، کشتي و غيره ايجاد مي شود و نشانه هاي آن تهوع و ضعف است.
2- لابيرنت: بخش پلکان مانند و مارپيچي در گوش داخلي است که نقش موثري در حفظ تعادل بدن دارد.
دکترسعيد توکلي نژاد تلفن2236692-0641
2004-04-25 14:30:18